เงื่อนไขความคุ้มครองประกันภัยทนายความที่ต้องอ่านก่อนซื้อ

ทำไมทนายความจึงมีความเสี่ยงมากกว่าที่คิด

เมื่อพูดถึงความรับผิด ทนายความมักนึกถึงการแพ้คดี แต่ความเสียหายที่เกิดขึ้นจริงมักมาจากเรื่องละเอียด เช่น การยื่นคำให้การเกินกำหนด การตีความข้อสัญญาผิด หรือการแจ้งข้อมูลคลาดเคลื่อนให้ลูกค้าตัดสินใจลงทุนผิดพลาด คดีหนึ่งคดีอาจกลายเป็นความเสียหายเป็นสิบล้านบาท ซึ่งเกินกว่าค่าเบี้ยประกันทั่วไปและเกินกว่าทุนสำรองของสำนักงานขนาดเล็กหลายแห่ง

ในระบบกฎหมายไทย หากผู้เสียหายพิสูจน์ได้ว่าความเสียหายเกิดจากความประมาทเลินเล่อของทนายความ ก็สามารถฟ้องเรียกค่าสินไหมทดแทนได้ ทั้งยังอาจยื่นเรื่องต่อสภาทนายความเพื่อสอบจริยธรรมอีกทางหนึ่ง ความเสี่ยงจึงมีสองชั้น คือความรับผิดทางแพ่งและผลต่อใบอนุญาตประกอบวิชาชีพ ความคุ้มครองแบบประกันภัยความรับผิดวิชาชีพจึงเข้ามาตอบโจทย์ตรงจุดที่เงินสำรองส่วนตัวไม่พอ

สิ่งที่ผู้ว่าจ้างมองไม่เห็นคือค่าเสียโอกาส ตัวอย่างที่เกิดบ่อยคือการส่งเอกสารกรมธรรม์ให้ลูกค้าผิดคน จนลูกค้าเสียสิทธิ์เรียกร้องค่าสินไหมจากบริษัทประกันภายในระยะเวลา และต้องฟ้องทนายความแทน ค่าเสียหายในลักษณะนี้ไม่ใช่ตัวเลขที่ประเมินง่าย และมักจบด้วยการเจรจาแบบไม่สบายใจทั้งสองฝ่าย

ขอบเขตความคุ้มครอง และสิ่งที่กรมธรรม์มักไม่ครอบคลุม

กรมธรรม์ความรับผิดวิชาชีพระบบของไทยมักให้ความคุ้มครองความเสียหายที่เกิดจากการให้บริการทางกฎหมาย ทั้งงานที่ปรึกษา งานร่างสัญญา งานว่าความ และงานจดทะเบียนธุรกรรม วงเงินคุ้มครองต่อครั้งเริ่มตั้งแต่ 1 ล้านบาทขึ้นไป โดยเบี้ยประกันของสำนักงานขนาดเล็กที่ไม่ได้เน้นงานธุรกรรมอาจอยู่ราว 10,000-30,000 บาทต่อปี แต่หากรับงานตรวจสอบสถานะกิจการเพื่อการควบรวม หรือให้ความเห็นประกอบการออกหุ้นกู้ เบี้ยจะขยับขึ้นตามขนาดธุรกรรมที่เกี่ยวข้อง

จุดที่ต้องถามก่อนเซ็น

คำถามสำคัญคือความคุ้มครองเป็นแบบ claims made หรือ occurrence เพราะแบบแรกคุ้มครองเฉพาะการเรียกร้องที่เกิดขึ้นระหว่างกรมธรรม์ยังมีผล หากเลิกกรมธรรม์แล้วเพิ่งถูกฟ้องภายหลัง ความคุ้มครองจะขาดทันที ในขณะที่แบบที่สองคุ้มครองตามวันที่เกิดเหตุ ซึ่งหายากและมีเบี้ยสูงกว่ามาก

ค่าใช้จ่ายในการต่อสู้คดีมักถูกกำหนดเป็นวงเงินย่อยแยกจากค่าสินไหม และมีเงื่อนไขเรื่องการเลือกทนายความให้บริษัทประกันเป็นผู้อนุมัติ นอกจากนี้กรมธรรม์ส่วนใหญ่มักยกเว้นงานที่ทนายความทำในฐานะตัวแทนของลูกค้า ไม่ว่าจะเป็นการรับเงินแทนหรือการรับรองผลคดี ข้อควรระวังอีกประการคือการแจ้งข้อมูลตอนทำสัญญา หากลืมแจ้งว่ารับงานด้านธุรกรรมระหว่างประเทศหรือด้านลิขสิทธิ์ระหว่างประเทศมาก่อน บริษัทอาจปฏิเสธความรับผิดในภายหลังได้

ใบอนุญาตทนายความกับการปฏิบัติงานจริง

นามบัตรทนายความเป็นสิ่งที่ลูกค้าให้ความสนใจมากกว่าที่คิด เพราะเป็นสัญญาณแรกของความน่าเชื่อถือ แต่สิ่งที่อยู่เบื้องหลังนามบัตรคือเลขทะเบียนใบอนุญาตและสถานะการเป็นสมาชิกสภาทนายความ ซึ่งสามารถตรวจสอบได้จากฐานข้อมูลของสภาทนายความ การออกแบบนามบัตรทนายความให้แสดงเลขใบอนุญาตและชื่อสำนักงานอย่างชัดเจนช่วยลดข้อโต้แย้งเรื่องการอ้างตนเป็นทนายโดยไม่มีสิทธิ์ และยังเป็นหลักฐานประกอบเมื่อบริษัทประกันขอตรวจสอบขอบเขตงานที่ทำ

ประเด็นที่คนมักเข้าใจผิดคือ การเป็นผู้ช่วยผู้พิพากษาไม่ใช่ทนายความ หลักเกณฑ์เรื่องการเก็บคดีทนายความกับผู้ช่วยผู้พิพากษาจึงอยู่คนละกรอบกัน ผู้ช่วยผู้พิพากษาอยู่ภายใต้ระเบียบของข้าราชการฝ่ายตุลาการ ขณะที่ทนายความต้องปฏิบัติตามข้อบังคับสภาทนายความเรื่องการรับและเก็บสำนวนคดี การจัดเก็บสำนวนจึงต้องมีกำหนดเวลาชัดเจน ทั้งการคืนเอกสารต้นฉบับและการเก็บสำเนาไว้ตามระยะเวลาที่กำหนด หากเกิดข้อพิพาท บันทึกการรับส่งสำนวนคือหลักฐานชิ้นสำคัญที่แสดงว่าทนายความได้ทำหน้าที่โดยชอบ

วิธีบริหารความเสี่ยงที่ทำได้ก่อนซื้อประกัน

ก่อนไปถึงขั้นเลือกกรมธรรม์ สำนักงานควรมีระบบคัดกรองงานที่ชัดเจน งานที่อยู่นอกความถนัด เช่น คดีอาญาในต่างประเทศหรือข้อพิพาทภาษีระหว่างประเทศ ควรแจ้งลูกค้าตั้งแต่ต้นว่าเป็นการประสานงานกับผู้เชี่ยวชาญ ไม่ใช่การรับรองผล การเขียนหนังสือรับงานเป็นลายลักษณ์อักษรระบุขอบเขตงานและค่าตอบแทนทุกครั้งช่วยตัดปัญหาข้อกล่าวหาว่าไม่ได้ทำงานตามที่ตกลง

อีกเรื่องที่ช่วยได้มากคือการแยกบัญชีเงินลูกค้าออกจากบัญชีสำนักงาน และการเก็บบันทึกเวลาเข้าทำงานอย่างสม่ำเสมอ เมื่อเกิดข้อร้องเรียน บันทึกเหล่านี้จะกลายเป็นหลักฐานที่ทำให้บริษัทประกันประเมินความรับผิดได้เร็วขึ้น และลดโอกาสที่ข้อพิพาทเล็ก ๆ จะลุกลามเป็นการฟ้องเรียกค่าเสียหายเต็มจำนวน

ในทางปฏิบัติ หลายสำนักงานเลือกซื้อกรมธรรม์ระดับพื้นฐานไว้ก่อน แล้วปรับวงเงินขึ้นเมื่อเริ่มรับงานขนาดใหญ่ ไม่จำเป็นต้องซื้อความคุ้มครองสูงสุดตั้งแต่ต้น แต่ควรอ่านข้อยกเว้นให้ครบและสอบถามฝ่ายขายเป็นลายลักษณ์อักษรว่ากรณีศึกษาของสำนักงานเข้าข่ายหรือไม่ เพราะความคุ้มครองที่ซื้อผิดแบบมักไม่ช่วยอะไรเลยเมื่อถึงเวลาต้องใช้จริง